Rechterlijke ongehoorzaamheid

Scheiding der machten verleden tijd?

Een strafrechtadvocaat staat min of meer aan de zijlijn in het wetgevingsproces. De Eerste en Tweede Kamer zijn de wetgever en maken – zoals uit de naam al volgt – wetten. De regering voert de wetten uit en de rechters controleren of dat op de juiste wijze gebeurt. Dit is één van de pijlers van onze democratie: de scheiding van de machten, ook wel trias politica genoemd. Als toeschouwer worden we echter steeds vaker geconfronteerd met conflictjes, bestaande uit het bemoeien met elkaars werkzaamheden, waarmee de scheiding langzaam afbrokkelt.

Al langer zien we dat volksvertegenwoordigers zich met de rechtspraak bemoeien. Voorbeelden uit de recente strafrechtpraktijk zijn bijvoorbeeld Eric O., Saban B. en recent Volkert van der G. De teneur vanuit Den Haag was de laatste jaren: “waarom komt deze persoon vrij?” en “de straf is te laag”. Het lijkt erop dat de bemoeienissen van de politiek effect hebben, want de Nederlandse rechter is de laatste jaren strenger geworden. De rechter, die onafhankelijk hoort te zijn, komt onder druk te staan en daarmee ook het recht van de verdachte op een eerlijk proces.

Het omgekeerde zag men in het verleden zelden. Een rechter paste het recht toe en liet zijn of haar mening niet horen. Hierin lijkt verandering op te treden.

Het begon een aantal jaar geleden met de invoering van de wet beperking taakstraffen. Hierdoor werd de rechter min of meer gedwongen om bij ernstige feiten of bij recidive van bepaalde feiten een onvoorwaardelijke gevangenisstraf op te leggen in plaats van een taakstraf. In bepaalde gevallen leidde dit echter tot zeer onredelijke en onrechtvaardige uitkomsten. Nagenoeg zonder uitzondering werd door rechters de truc toepepast om één of twee dagen onvoorwaardelijke gevangenisstraf op te leggen met aftrek en dit te combineren met een onvoorwaardelijke werkstraf. Omdat de verdachte meestal één of twee dagen in voorlopige hechtenis had gezeten direct na zijn aanhouding, betekende dit dat hij niet terug de cel in hoefde en dat de wet, althans de strekking van de wet, omzeild werd.

Vorig jaar bleek de kantonrechter ook niet zo gediend te zijn van de € 6,- administratiekosten bij boetes. Dit werd na grootschalige media-aandacht wel rechtgebreid door minister van Veiligheid en Justitie. De afgelopen tijd zijn de scheurtjes in scheidingswand duidelijker geworden. De rechter sanctioneerde zeer recent het alcoholslotprogramma. In het verleden werden de overtreders aan alle kanten bestraft, zowel strafrechtelijk als bestuursrechtelijk. De kosten van het inbouwen van het alcoholslot zijn enorm terwijl er geen regelingen bestaat voor personen die geen eigen auto hebben. Voor betrokkenen waren de uitkomsten bij toepassing van de wet buitensporig zwaar. Hier werd door de advocatuur duidelijk op gewezen. Het Hof in Den Haag was begin deze maand van oordeel dat toepassing van het alcoholslot, hoewel het een bestuursrechtelijke maatregel is, toch als straf gezien kan worden. Om de verdachte daarnaast ook nog strafrechtelijk te straffen, past niet. FTW meent hierin een signaal van de rechter in ontdekken.

Het duidelijkste voorbeeld is wel het feit dat de Groningse rechtbank geen straf heeft willen opleggen aan wiettelers (teelt wordt in tegenstelling tot handel niet gedoogd) en dit terwijl de staatssecretaris druk bezig is de wetgeving op dit punt nog strenger te maken. De Groningse rechtbank geeft duidelijkheid in het tweeslachtig beleid van gedogen en bestraffen. Hoewel de telers strafbaar zijn, krijgen ze geen straf. Weer een duidelijk signaal van de rechters aan de politiek na een pleidooi op dit punt van de advocatuur.

Het principe van de machtenscheiding staat onder druk. Nu worden ook de rechters mondiger, brutaler en zelfs ongehoorzamer. Dit biedt de advocaat meer ruimte om de rechter af te brengen van strikte toepassing van de wet. Daar waar de wetgever de belangen van de individuen volledig uit het oog is verloren, is het aan de advocaat om de rechter de ogen te openen voor die belangen. Strafrecht is en blijft immers maatwerk.

Ga terug

Overige blogs